Dobrawa

            Dobrawa to najprawdopodobniej pierwsza kobieta znana historykom z dziejów Polski. Była małżonką pierwszego polskiego władcy, Mieszka I i prawdopodobnie za jej namową przyjął on chrzest w 966 roku, co zainicjowało chrystianizację Polski. O samej Dobrawie źródła podają bardzo niewiele faktów, głównie opierając się na przypuszczeniach. Prawdą jest, iż Dobrawa była córką księcia czeskiego Bolesława I Srogiego, a w 965 roku została żoną władcy polskiego Mieszka, któremu urodziła co najmniej dwoje dzieci. Pozostałe informacje, jakie o niej posiadamy, to raczej spekulacje historyków budowane na tradycjach, legendach czy też przekazach ustnych [1]. Wiele kontrowersji wzbudza także imię pierwszej księżnej Polski. Biskup Thietmar zapisuje jej imię jako Dobrawa lub Dubrouka, a jego zapisy są powielane przez Roczniki krakowskie (tzw. dawny i kapitulny) oraz przez Mistrza Wincentego. Dopiero XIII i XIV-wieczne kroniki zapisują jej imię jako Dombrowka lub Dobrawca. Wersji prawidłowej nie możemy ustalić na podstawie częstotliwości zapisów danej wersji imienia księżnej, gdyż zapis raz udokumentowany był najczęściej powielany mechanicznie. Do Polski przybył wraz z jej osobą zapis z Dubrovka, lecz w Polsce wytworzyły się jeszcze dwie wersje tego imienia, a mianowicie Dobravka i Dobrawa. Forma Dobrawa została później przyjęta i rozpowszechniona przez nowożytnych historyków. Przyjęło się także znaczenie jej imienia, które podał biskup Thietmar, pisząc: „Dobrawa bowiem nazywała się po słowiańsku, co w języku niemieckim wykłada się : Dobra” [2]. (Kronika, ks. IV, rozdz. 55).

         Niemal wszystkiego dowiadujemy się o Dobrawie z kroniki Thietmara, kroniki Galla, które przekazują podobne informacje oraz z czeskiej kroniki Kosmasa, która jest zupełnie inna niż dwa pozostałe przekazy o księżnej. Nie znany jest rok jej narodzin, lecz przypuszcza się, że w chwili przybycia do Polski mogła mieć około 30 lat. Jej małżeństwo z Mieszkiem było typową, jak na owe czasy umową polityczną, przynoszącą obu stronom korzyści. Mieszko przez osobę Bolesława I Srogiego zyskał sobie sprzymierzeńca przeciwko dręczącym go Wieletom, a przy tym ustabilizowały się napięte kontakty z Czechami. Z przekazu Galla wynika, że zanim Mieszko poślubił Dobrawę miał jeszcze siedem żon pogańskich, które odprawił i postanowił wziąć za żonę godziwą chrześcijankę. Przypuszcza się, że także Dobrawa w chwili ślubu z Mieszkiem nie była panną. Dopuszcza się hipotezę, że zanim Dobrawa poślubiła polskiego władcę była żoną margrabiego Guntera. Takie przypuszczenie wynikło po analizie zapisu Thietmara jakoby Bolesław Chrobry pomógł uzyskać gród Miśnię swojemu bratu, Guncelinowi. W tej chwili jednak odrzuca się tę hipotezę. Najprawdopodobniej Guncelin był jedynie krewnym Bolesława lub jego bratem ciotecznym, co jednak nie wyklucza wcześniejszego małżeństwa Dobrawy.

         Do „zmówin” doszło prawdopodobnie w lutym 965 roku, w Czechach, a ślub odbył się wkrótce potem. Po zaślubinach Dobrawa przybyła do Polski z „wielkim orszakiem dostojników świeckich i duchowych” jak przekazał Gall. Młoda para spotkała się na granicy państwa polskiego, dzielącej Śląsk i Wielkopolskę. Nowo przybyłą księżną osadzono prawdopodobnie w Ostrawie Lednickim, aby zapewnić jej pełne bezpieczeństwo w pogańskim jeszcze kraju. Nie mamy bezpośredniego przekazu mówiącego o tym, jak wyglądało wspólne życie pary książęcej, ale z przekazów historycznych wynika, że Dobrawa miała duży wpływ na Mieszka i to w dużej mierze dzięki jej namową przyjął chrzest. Według Galla, Dobrawa postawiła Mieszkowi warunek, że prędzej nie podzieli z nim łoża małżeńskiego, nim on nie zejdzie z grzesznej drogi pogaństwa i nie ochrzci siebie i swojego kraju. Biskup Thietmar także przypisuje jej pewne zasługi w tej kwestii. A mianowicie, podczas trwania Wielkiego Postu, kiedy księżna postanowiła żyć zgodnie z nakazami wiary chrześcijańskiej, czyli nie spożywała mięsa i zachowywała celibat, to małżonek jej usilnie starał się nakłonić Dobrawę do złamania tego postanowienia. Wkrótce jednak Dobrawa odstąpiła od swojego przyrzeczenia i spełniła prośbę Mieszka, czym zyskała sobie przychylność męża i mogła z łatwością na niego wpływać. Widać przez to, jak inteligentną była kobietą, gdyż wykorzystując swoje osobiste wdzięki, potrafiła wpłynąć na Mieszka w tak ważnej sprawie. Zapewne Mieszko już wcześniej planował chrystianizację swojego kraju, ale duże zasługi przypisuje się w tej kwestii Dobrawie.

         Do historycznego wydarzenia, jakim był chrzest Polski, doszło prawdopodobnie podczas Świąt Wielkiej Nocy w 966 roku. Mieszko prawdopodobnie został ochrzczony na Ostrawie Lednickim. Chrztu władcy polskiemu mogli z pewnością udzielić duchowni przybyli wraz z Dobrawą z Czech, ale bardziej prawdopodobne jest, że chrztu udzielił biskup przybyły do Polski wraz z cesarzem Ottonem II. Pierwszym biskupem Polski został Jordan, lecz objął on tę funkcję  dopiero w 968 roku, a nie bezpośrednio po chrzcie. Podaje się, że to na prośbę Dobrawy i Mieszka papież Jan XIII wydał zgodę na namaszczenie Jordana na biskupa. Państwu polskiemu potrzebny był przecież pasterz, który czuwałby nad dalszą chrystianizacją społeczeństwa.

         Powrócę w tym momencie do osoby Dobrawy. Niezaprzeczalne są jej zasługi w procesie chrystianizacji Polski, gdyż jako praktykująca  chrześcijanka, nie chciała żyć w państwie, gdzie panuje grzech i rozpusta. Zasług w tej kwestii nikt nie może jej odmówić. Dobrawa nie tylko przyczyniła się do decyzji Mieszka o chrzcie kraju, ale aktywnie uczestniczyła w tym procesie. Prawdopodobnie wraz z biskupem Jordanem przeniosła swój dwór z Ostrowa Lednickiego do Gniezna, aby brać udział w chrystianizacji. Zapewne to z jej inicjatywy zbudowano kościół św. Jerzego w Gnieźnie.  Przypisuje się także Dobrawie budowę kościoła Najświętszej Marii Panny na Ostrowie Tumskim.

         Nie należy zapominać także o tym, że Dobrawa była matką pierwszego koronowanego w 1025 roku władcy Polski, jakim był Bolesław Chrobry. W ten sposób przyczyniła się do przetrwania dynastii piastowskiej, która panowała w Polsce do XIV wieku. Urodziła Bolesława w 966 lub 967 roku, a później jeszcze dwie córki – Adelajdę, późniejszą księżniczkę węgierską i Świętosławę- Sygrydę, żonę króla Szwecji Eryka, a następnie władcy Danii Swena Widłobrodego [3].

         Choć nie wiadomo kiedy urodziła się przyszła księżna Polski, to znana jest nam data jej śmierci. Dobrawa umarła w 977 roku, a pochowana została w Poznaniu. Spędziła w Polsce 12 lat. Po jej śmierci Mieszko ożenił się z córką niemieckiego margrabiego, Odą.

         Osoba Dobrawy będzie już po wsze czasy kojarzona z początkami państwa polskiego i z początkiem chrystianizacji tego kraju. To postać, na którą z pewnością warto zwrócić uwagę. Przypisuje się jej namowę Mieszka do przyjęcia chrztu, choć zapewne on już wcześniej to planował, lecz jej namowy przyśpieszyły jego decyzję. Przyczyniła się również do umocnienia stosunków polsko – czeskich. Jako praktykująca chrześcijanka chciała żyć zgodnie z prawem bożym i aby jej przyszli poddani żyli podobnie. Dopięła swego postanowienia, choć nie zrobiła tego z wyrachowania, tylko, jak sądzę, z potrzeby serca. Wydaje mi się, że była bardzo inteligentną kobietą, która nie spędzała czasu tylko w zamku, lecz brała czyny udział w misji chrystianizacji Polski i w budowie dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Dobrawa w pełni zasługuje na szacunek, pamięć i podziw potomnych.